Ters Lale Nerede Yetişir? Özellikleri Nelerdir?

Ters lale Dünyanın nadide çiçekleri arasında yer alan, bir süs bitkisidir. Her yerde yetişmez. Eriyen karın altından çıkar ve çok kısa ömürlüdür. Soğan, yumru ve rizom gibi toprak altı organlarına sahip, geofit bitkiler ailesindendir. Yani Geofitler ailesinden çok yıllık bir bitkidir. Geofit; yılın büyük bir kısmını veya elverişsiz mevsimlerini toprak altında geçiren çoğunluğu ilkbaharda bir kısmı da sonbaharda güzel ve gösterişli çiçek açan, soğanlı, yumrulu ve rizomlu bitkilerin genel adıdır.

Bu bitkiler soğan, yumru ve rizom gibi toprakaltı organları sayesinden, orijinal habitatlarından başka ülkelere canlı olarak taşınabilmesi ve kolay üretilmesi gibi nedenlerle, geofit bitkiler ekonomik açıdan da değerlendirilmeye alınmıştır. İlaç ve kozmetik sanayinde değerlendirilmeye alınan geofit çiçeklerden birisi de, Ters Laledir.

Ters Lale, ilkbaharda erken çiçek açan narin, gösterişli ve güzel bir çiçektir. Süs bitkisi olarak büyük bir önem taşımaktadır. Özellikle kış aylarının sonlarında, kar topraktan kalkar kalkmaz veya karla birlikte çiçek açan türleri insanların ilkbahara olan özlemini gidermesiyle birlikte, bahar müjdecisi olarak da sembolik önem taşımaktadır.

Çan şeklinde kırmızı, turuncu, mor ve nadiren de sarı renklerde çiçekleri vardır. Genelde bir bitkide çiçek sayısı, 3-10 arasında değişmektedir. Doğanın değişik bölgelerinde, 1000- 3000 metre yükseklikteki yamaçlarda, taşlı ve meyilli arazilerde ve çalılıklarda yetişir. Bitkinin boyu 60-100 cm arasında olup, dallanmadan uzar. Mızrak şeklindeki yaprakları 1-2 cm genişliğindedir. Ters Lalenin üretimi daha çok tohumla yapılır. Soğanlı bitki oldukları için, soğanın belli bir olgunluğa ulaşmasıyla bitkide çiçeklenme başlar.

Ters Lale, yılda sadece Mart-Nisan ayları arasında bir kere çiçek açar. Nadiren de olsa, ilkbahar ve sonbaharda olmak üzere, yılda iki kez çiçek açanları da vardır. Bu durum, tamamen bölgenin iklim şartlarına bağlı olarak değişir. Ters Lale belli bölgelere has bir çiçek olup, dünyada  doğal olarak Anadolu, İran, Afganistan ve Himaleya‘larda ve Hakkari ilimizde yetişir. Avrupa’da Ters lale genellikle Fritillasio Imperialis, Prestika ve Emperyalis gibi isimlerle anılır.

Dünyada Ters lale’nin mazisi çok uzun yıllara dayanır. Bir çok kaynak Ters Lale, Ağlayan Gelin ve Ağlayan Lale gibi isimleri Hakkari ilinde aldığını göstermektedir. Dünyanın 26 medeniyetine ev sahipliği yapan, Medeniyetlerin beşiği olan Anadolu’muzun, Hakkari ilinde geçmişte yaşayan Asuri’lerin her sabah göbeğinde su yayılan, Ters Laleye (Ağlayan Lale) denilmiştir.

Hıristiyan aleminin de, Ters Lale kutsal bir çiçek olarak kabul edilir. Bu isim temelde dinsel bir temaya dayanır. Ters Lale; Hz. İsa’nın çarmıha gerildiği zaman, Meryem Ananın göz yaşlarından yere akan damlalarla yetiştiğinden bu çiçeğe Ters Laleye, Ağlayan Lale ve Ağlayan Gelin adları verildiği kabul edilir.

Hıristiyan alemindeki diğer bir inanışa göre ise; İsa çarmıha gerilmeye giderken geçtiği yoldaki tüm çiçekler saygı ile eğilmişler. Bir tek Ters Lale dik durmuş, ama İsa’nın ona bakışları ve onun çarmıha gerilişi bu çiçeği o kadar utandırmış ki başını eğip, o gündür bu gündür ağlarmış. Bu nedenle, Ters Lale o günden beri Hıristiyanlar tarafından kutsal kabul edilmiştir.

Hıristiyan alemi, bu çiçeği bahçelerin de yetiştirmeyi kutsal ve şans getirdiğine inanırlar. Bunun için Hıristiyanlar, Ters Laleye büyük ilgi gösterirler. Hıristiyan dininde kutsal kabul edilen Ters Laleye, İslam dininde daha çok önem verilmiştir. Ters Lale, İslam dininin en büyük muhabbet mekanı olan camilere 1500 yıllarında girdiği ve motifleriyle camileri süslediği görülmektedir.

Ters Lalenin Bakımı Nasıl  Yapılır: Dikim alanında suyun toplanması engellenir. Eylül ve Ekim aylarındaki dikimleri takip eden kış ayları boyunca bakıma ihtiyaç yoktur. Sadece yastıkların su toplayıp toplamadığı sık sık kontrol edilir. Su toplanmış ise, suyun dağılması sağlanır. Bir daha suyun toplanmaması için önlem alınır,

İlkbaharda bitki yeşermeye başlayınca otlarda yeşerir. Ters Laleler arasındaki, yaban otları elle ayıklanır. Bu yabancı otları zamanında ve fazla büyümeden temizlenmesi gerekir. Otların temizlenmesi sırasında çapa ve benzeri aletler kullanılmamalıdır. Kesinlikle otlar elle toplanılmalıdır.

Ters Laleler yeşerdikten sonra mevsimin kurak geçmesi halinde, iklim gereği toprakta nem oranı düşer. Bu durumda, su verilebilir. Yani Ters Lale çiçek açtıktan sonra, yapraklar hafif sararmaya başladığında su verilmemelidir.

Hastalık ve zararlılarla mücadelede dikim öncesi yapılan Benlate-Captan karışımı ilaçlama genellikle yeterlidir. Ters Lale soğanları kendi doğal ortamların da üretildiğinden soğanlarda hastalık ve zararlı haşereler pek görülmez. Ancak daha düşük rakamlı, çiçeklerin doğal ortamına benzemeyen şartlarda üretilmesin de, beklenmeyen hastalıklar ortaya çıkabilir. Bu durumda belki de ilaç ihtiyacı ortaya çıkar.

Gübre, Ters Lalelerin büyüme mevsimi başlangıcında verilir. Gübrenin verilmesinin en uygun zamanı, günün sabah serinliğidir. En iyi gübre ise, yanmış ahır gübresidir. Ancak bitkiye hastalığın geçmemesi için, gübrenin çok yanmış olması gerekir. En iyi yanmış gübre, güneşte en az bir yıl bekletilmiş olanıdır. Gübre ne kadar bekletilmiş ise, o kadar kalitesi artar. Gübrenin toprakla karıştırılarak verilmesi daha sağlıklıdır. Eğer yanmış ahır gübresi yoksa, ilkbaharda buğdaya atılan azot nitrat gübresi de verilebilir.

Nisan-Mayıs ayları Ters Lalenin çiçeklenme dönemidir. Çiçekler sararınca, soğanların büyümesi için çiçekler tepeden kopartılır. Ters Lalelerinin rahat fotosentez yapıp soğanını büyütebilmesi için, yapraklı gövde kesinlikle kesilmemelidir.

Bitkide anaç çiçek vardır. Anaç çiçek, soğanlardan sadece tohum veya yavru elde etmek için yetiştirilen çiçek soğanlarıdır. Eğer tohum almak istiyorsak, ihtiyacımıza göre bir miktar çiçek kopartılmadan, anaç çiçek olarak korunur.

Ters Lale soğanları iki senede bir dinlendirilmesi gerekir. Sararmış ve kurumaya yüz tutmuş, Ters Lale soğanları topraktan çıkartılır. Bunun sebebi hem anaç soğan etrafında bulunan yavru soğanlar ayıklanır, hem de toprağın sertleşmesi, yani toprak sıkıştırması denilen olay engellenmiş olur.

Toprak sıkıştırması olursa soğanın büyümesi yavaşlar ve soğanın şekli bozulur. Buda söküm sırasında sıkıntı yapar. Çıkartma işlemi sırasında anaç soğanın etrafında bulunan yavru soğanların dışarıda kalmamasına dikkat edilmelidir. Yavru soğanlar toplanarak hemen yeni bir alana dikilir. Böylece soğanların hızlı çoğalması ve büyümesi sağlanılmaktadır.

5 yorumlar

  1. beki anlıyorum ama neredeeeeee yetişirrrrrrrrrrrrr

  2. Elinize sağlık…

  3. Çok işime yaradı yazanın eline sağlık

  4. Çok beğendim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.